arrow_drop_up arrow_drop_down
13 januari 2020 

Nico Pronk over burn-out

Wat gebeurt er precies met iemand die een burn-out krijgt?

Nico: ‘Door een periode van langdurige belasting van het stress-systeem van het lichaam, veert het onwillekeurige zenuwstelsel niet meer terug in de ruststand. Het neurologisch en hormonaal evenwicht tussen rust en actie is in de war. Het gevolg is dat het systeem van voelen en sensitiviteit, dat normaal de input levert waarop we ons kunnen begrenzen, niet meer betrouwbaar is. Het lichaam komt in een staat van overmatige stofwisseling waardoor de prestaties niet meer geleverd kunnen worden. Het normale systeem van ‘als je moe wordt kun je d.m.v. adrenaline je lichaam weer oppompen’ is aan zijn taks, het lichaam blijft paraat voor de volgende sprint. Dit gevoel is bij de burn-out patiënt dus in rust aanwezig, hij kan eenvoudigweg niet meer uitrusten en zodra hij iets doet treedt primair een stressreactie op. De normale grenzen van moeite en vermoeidheid zijn verdwenen. Daar waar de depressieve patiënt moet gaan vertrouwen op zijn gevoelens, moet de burn-out zijn verstand gebruiken. Zijn gevoelens zijn niet meer betrouwbaar’.

Hoe herken jij als haptotherapeut een aankomende burn-out bij cliënten? Wat zijn voor jou signalen? Is dit fysiek te duiden, of vooral emotioneel?

Nico: ‘Er zijn een aantal dingen die bij mij een alarmbel doen rinkelen: bijvoorbeeld flinke alcoholconsumptie in combinatie met doorslaapproblemen, of als ik in het contact voortdurend het gevoel heb af te willen remmen. Ze zijn in hun activiteiten echter moeilijk te remmen, ze hebben een passie voor wat ze doen, een passie voor hun verplichtingen en daarmee een groot verantwoordelijkheidsgevoel. Ze nemen geen of weinig tijd voor persoonlijke bezinning op hoe ze in het leven staan, hun persoonlijke wensen staan op de achtergrond. Ze halen meer bevrediging uit wat ze doen dan uit wie ze zijn als mens. Ik merk veel expressie over hun drijfveren, en weinig expressie over hun persoonlijke gevoelens. Er zijn dus signalen in de interactie, in gedrag en in de omgang met emoties. Fysiek hebben deze cliënten vaak een hoge grondspanning en in hun balans zijn ze naar voren gericht’.

Hoe kijk je aan tegen de verontrustende cijfers in de media over het toenemend aantal jongeren met een burn-out?

Nico: ‘Dat maakt me bezorgd. Veel jongeren zijn op een plek waar ze niet op hun best zijn. Verwachtingen komen niet overeen met de werkelijkheid. Er heerst een gedachte dat dit verwende kinderen betreft die in de echte wereld zich niet staande kunnen houden. Maar ouders van deze jongeren hebben hen echt niet opgevoed vanuit het idee ‘je leven is één groot feest en je krijgt overal applaus voor’, dat is onzin. Het zijn geen verwende nesten, ook al hebben ze de hele wereld gezien en kunnen ze skiën, snowboarden en surfen. Wat ze wel hebben meegekregen van deze ouders, is dat je kunt worden wat je wilt. Als je heel hard werkt. Want dat deden deze ouders zelf terwijl ze hun kinderen opvoedden. Het waren ouders met ambities, en die ambities waren haalbaar. Deze ouders stelden strenge regels aan zichzelf. Als je hoge eisen aan jezelf stelt is dat wat je je kinderen meegeeft. En natuurlijk is dat ook stimulerend. Natuurlijk is het dan voor deze kinderen in deze welvaartsstaat zo dat de sky the limit is. Deze kinderen stellen dus hoge eisen aan zichzelf, en zijn gedreven. En dat klopt bij het type mens dat gevoelig is voor burn-out.

Maar het is doodzonde dat talenten en passies vastlopen in de huidige maatschappij. Die maatschappij die gericht is op prestaties en succes. Wat je doet en wat je presteert moet je gelukkig maken en wat je presteert maakt dat je gerespecteerd wordt. Een gat in je cv is een ramp. Het keurslijf van de carrière-regulering beperkt de persoonlijke vrijheid en eigen waarde. De echte uitdagingen waar deze generatie mee te maken heeft, zijn dingen waarmee ze niet opgevoed zijn, en problemen die zeer moeilijk op te lossen zijn. Ze hebben torenhoge studieschulden af te lossen, ze betalen ongehoord hoge huren en kunnen geen huis kopen, ze moeten een planeet redden en noem nog maar wat ‘probleempjes’.

Burn-out is ook een review op je leven en waar je staat. Ik hoop dat de jonge mensen die nu struikelen de juiste hulp zoeken en vinden. Te snelle spurts in het ziekteproces kunnen er toe leiden dat burn-out blijvende schade achterlaat. Herstellen van burn-out is een lange weg. Voor burn-out is een streng rationeel schema nodig en de acceptatie is nodig dat dit een proces is van 9 tot 16 maanden. Dit alles in acht nemende kan je door je burn-out de betere versie van jezelf worden. De accu is leeg, er is ‘total failure in the system’. Wat er nodig is, naast wat de jongere zelf te doen heeft om er bovenop te komen, is een maatschappij die burn-out als een alarm ziet, niet als een persoonlijke zwakte van een verwende generatie’.

Wat zijn voor jou de overeenkomsten en verschillen tussen burn-out en depressie?

Nico: ‘De overeenkomst is dat in beide gevallen de uitkomst hetzelfde is: gevoelens van onmacht en negatieve beleving. De weg waarlangs dit gebeurt is echter een hele andere. De depressieve is eigenlijk (vaak onbewust) boos en moedeloos. De burn-out is wanhopig. Het eerste verschil ervaar je als behandelaar: de depressieve geeft je als behandelaar de impuls om te helpen een weg te vinden. De burn-out geeft je de impuls om te remmen. Bij de depressieve zijn er te weinig stimulerende stoffen in het lichaam (adrenaline, serotonine) en bij de burn-out te veel. De depressieve lijdt aan een te lage grondspanning en de burn-out aan een te hoge grondspanning. Dit kan onbewust zijn omdat de depressieve zich psychisch wel gespannen kan voelen, terwijl de burn-out klant het idee heeft dat hij meer kan. Het omgekeerde is waar. De depressieve moet grondspanning opbouwen om te kunnen ontspannen en de burn-out meer moet ontspannen om meer te kunnen. De depressieve moet meer naar beweeglijkheid en vitaliteit. De burn-out meer naar begrenzing en beleving’.

Denk je dat dit in de diagnose wel eens verward wordt met elkaar en welke gevolgen heeft behandelen op grond van de verkeerde diagnose?

Nico: ‘Dat denk ik zeker. Doordat het beeld ogenschijnlijk hetzelfde kan zijn treedt er verwarring op. De depressieve mens kan zich tonen als iemand die met veel passie zijn gevoelens van onvermogen probeert te overstijgen. Deze passie levert bij anderen gevoelens van ‘onechtheid’ op, waardoor de depressieve zich nog meer onbegrepen voelt en ‘strijdend’ ten onder gaat. Deze strijd kan dan lijken op burn-out. Als er dan volgens burn-out recept wordt behandeld wordt de depressieve onderlaag niet aangepakt. De cliënt krijgt dan de bevestiging dat ook de professional voor zijn problemen geen antwoord weet: gevolg is dat de depressie bekrachtigd wordt.
Omgekeerd kan een burn-out die te vroeg wordt gevitaliseerd in een herhaling vallen van de cirkel van ‘overinspanning’ waarin hij al zit. Dit kan met name gebeuren als er een begin van herstel ontstaat met wat ruimte om iets op te pakken of bij een dreigende burn-out. De daarop volgende burn-out zal zich verdiepen’.

Over de schrijver
Directeur en docent van Synergos, de Nederlandse Vakopleiding voor Haptonomie
Reactie plaatsen

Cookie gebruik